KOŁOMYJSKO – POKUCKIE ROCZNICE ORAZ ŚWIĘTA W 2020 ROKU
Kołomyjsko-Pokuckie rocznice i święta w 2020 roku
Sejm RP ustanowił patronów roku 2020. Uhonorowani zostali: św. Jan Paweł II (100 rocznica urodzin i 15 rocznica zgonu), hetman Stanisław Żółkiewski (400 rocznica śmierci), filozof Roman Ingarden (50 rocznica śmierci) i pisarz Leopold Tyrmand (100 rocznica urodzin). 2020 rok będzie także rokiem Bitwy Warszawskiej 1920 roku oraz Zaślubin Polski z morzem w Pucku w jej 100 rocznicę. Ilustracja: Morze Bałtyckie, fot. B. Krupska.
[https://www.tvp.info/45964664/sejm-ustanowil-patronow-2020-roku]
780 lat temu w 1240 roku ruski kronikarz w Latopisie halicko-wołyńskim zapisał, że książę Daniel polecił „ kołomyjską sól wyłączyć dla mnie”. Jest to najstarsza pisana informacja dotycząca Kołomyi. Ilustr.: Latopis halicko-wołyński z zaznaczonym fragmentem dotyczącym Kołomyi.
675 lat temu w 1345 roku franciszkanie założyli w Kołomyi swą misję chrześcijańską. Ilustr.: Cimabue, Święty Franciszek, fresk z XIII w. z Bazyliki Św. Franciszka w Asyżu.
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_z_Asy%C5%BCu]
625 lat temu 16 października 1395 roku w Haliczu król Polski i wielki książę litewski Władysław Jagiełło nadał Kołomyi herb przedstawiający ukoronowaną głowę orła w czerwonym polu. Ilustr.: Herb Kołomyi wg znaczka opłaty administracyjnej Gminy Królewskiego Miasta Kołomyi, rys. Maciej Kotliński.
615 lat temu w październiku 1405 roku w Przemyślu król Władysław Jagiełło potwierdził nadanie prawa magdeburskiego Kołomyi przez króla Kazimierza Wielkiego. Ilustr.: L. Stroynowski, Z. Papieski wg J. Matejki, Portret Króla Władysława Jagiełły.
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Poczet_kr%C3%B3l%C3%B3w_
i_ksi%C4%85%C5%BC%C4%85t_polskich]
605 lat temu w 1415 roku w Śniatynie król Władysław Jagiełło przyjął hołd od Aleksandra, hospodara mołdawskiego. Ilustr.: Aleksander Dobry, fresk z monastyru w Neamƫ, fot. G. Todica.
[ https://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Dobry ]
535 lat temu 15 września 1485 roku na polach Kosaczowa, na północ od Kołomyi, król Polski i wielki książę litewski Kazimierz Jagiellończyk przyjął hołd od Stefana Wielkiego, hospodara mołdawskiego. Ilustr. Pomnik hołdu Stefana Wielkiego przed Kazimierzem Jagiellończykiem na Kosaczowie w Kołomyi, fot. J.A. Warcholik, w: „Ziemia” 1910, nr 25.
385 lat temu w 1635 roku paulin Stanisław z Brzezin namalował na miedzianej blasze kopię Matki Boskiej Częstochowskiej dla OO. Dominikanów z Kołomyi. Fundatorem obrazu był Michał Stanisławski, pułkownik królewski i zarazem kasztelan kamieniecki. Obecnie obraz stanowi centralną część tryptyku ołtarza głównego OO. Kapucynów w Skomielnej Czarnej. Ilustr.: Obraz Matki Bożej Kołomyjsko-Pokuckiej – kopia Matki Bożej Częstochowskiej z 1635 r., fot. W. Kurpik, pocztówka.
290 lat temu Izrael Baal Szem Tow (ok. 1690-1760 Międzybóż), twórca chasydyzmu zwany Mistrzem Dobrego Imienia, w 1730 roku po okresie medytacji w górach Pokucia rozpoczął swe nauczanie. Czcił Boga poprzez taniec i śpiew, a także pełną ekstazy modlitwę prowadzącą do stanu radosnego uniesienia i zachwytu. Modlił się także w kołomyjskiej synagodze. W tym roku przypada 270 rocznica jego zgonu. Ilustr.: N.N., Portret Baal Szem Towa, fot. M. Łanowiecki, ze zb. ŻIH, w: A. Żbikowski, Żydzi, s. 45.
250 lat temu urodził się Ludwig van Beethoven (1770-1827) jeden z największych kompozytorów wszech czasów. Jego finałowa kantata z IX symfonii „Oda do radości” jest hymnem Europy. Rok 2020 jest rokiem beethovenowskim. Obecnie patron ulicy w Kołomyi w rejonie Młyńskiej. Ilustr.: J. K. Stieler, Portret Ludwiga van Beethovena, Beethoven-Haus w Bonn.
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Beethoven.jpg;
https://beethoven2020.wien.gv.at/site/]
245 lat temu w 1775 roku dokonano konsekracji rzymsko-katolickiego kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia NMP w Kołomyi wzniesionego przez ks. Szczepana Mikulskiego w latach 1762-72 wg projektu architekta Bernarda Meretyna. Była to pierwsza murowana budowla w mieście. Ilustr.: Kościół parafialny w Kołomyi, pocztówka sprzed 1939 r.
210 lat temu w 1810 roku urodził się Fryderyk Chopin (1810-1849), najwybitniejszy polski kompozytor i pianista doby romantyzmu. Do dziś patron ulicy w Kołomyi. Ilustr.: E. Delacroix, Portret Fryderyka Chopina, Luwr w Paryżu.
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Portret_Chopina]
180 lat temu w 1840 roku Józef Korzeniowski napisał dramat romantyczny Karpaccy górale, który został wydany trzy lata później w Wilnie. Najbardziej znaną jego częścią jest pieśń Czerwony płaszcz, która później zdobyła sławę jako Czerwony pas z muzyką Karola Kurpińskiego. Do dziś jest hymnem dla pochodzących znad Prutu i Czeremoszu. Ilustr. Strona tytułowa z pierwszego wydania Karpackich Górali.
[https://pl.wikipedia.org/wiki/Karpaccy_g%C3%B3rale]
165 lat temu w 1855 roku na miejscu klasztoru dominikańskiego wybudowano w Kołomyi cerkiew grecko-katolicką pw. Św. Michała Archanioła. Ilustr.: Cerkiew Św. Michała w Kołomyi, pocztówka sprzed 1914 r.
145 lat temu w listopadzie 1875 roku staraniem władz miasta na miejscu dawnego starościńskiego zamku wybudowano siedzibę c.k. Gimnazjum męskiego (skrzydło zachodnie). Ilustr.: C.K. Gimnazjum przy ul. Mickiewicza w Kołomyi, pocztówka sprzed 1914 r.
140 lat temu 15 września 1880 roku z inicjatywy Oddziału Czarnohorskiego Towarzystwa Tatrzańskiego otwarto w Kołomyi Wystawę Etnograficzną Pokucia. Była pierwszą na ziemiach polskich i trzecią w Europie po Wystawie Słowiańskiej (Moskwa, 1867) i Wystawie Skandynawskich Zbiorów Etnograficznych (Sztokholm, 1872). Wystawa ta spopularyzowała wyroby sztuki huculskiej, wzbudziła trwające do dziś zainteresowanie Huculszczyzną oraz, pokazując walory krajobrazowe i klimatyczne Czarnohory i Gorganów, przyczyniła się do rozwoju letnisk w dolinie Prutu. Wystawę zaszczycił swą obecnością cesarz Franciszek Józef I. Ilustr.: Pawilon wystawowy z 1880 r. w Parku Miejskim w Kołomyi, pocztówka sprzed 1914 r.
140 lat temu 16 września 1880 roku z inicjatywy Leopolda Wajgla, profesora gimnazjum kołomyjskiego, w zachodniej części rynku odsłonięto pomnik Franciszka Karpińskiego „poety serca” dłuta Walerego Gadomskiego, profesora Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Staraniem komitetu pomnika Karpińskiego wydano w drukarni Henryka Zadembskiego w Kołomyi Pieśni nabożne poety. Tak kołomyjanie uczcili 100 rocznicę pierwszego lwowskiego wydania sielanek poety urodzonego w Hołoskowie na Pokuciu. Ilustr.: Pomnik Franciszka Karpińskiego w Kołomyi, fot. J. Dutkiewicz 1879, pocztówka sprzed 1914 r.
135 lat temu w 1885 roku założono w Kołomyi Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Było to siódme gniazdo „Sokoła” na ziemiach polskich. Inicjatorem był inżynier Leon Krobicki a współzałożycielami: Józef Dziędzielewicz, Jan, Adam i Ignacy Dębiccy, Julian Szumlański, Eugeniusz Kosiński, Bronisław Michalewski, Leopold Michalski, Jan Niezabitowski, Stanisław Bilwin, Karol Balicki, Karol Knapp i Żurakowski. Ilustr.: Gmach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Kołomyi, pocztówka sprzed 1914 r.
125 lat temu na zaproszenie mieszkańców Kołomyi w 1895 roku przybyli do miasta OO. Jezuici, którzy w tym samym roku wybudowali kaplicę pw. Św. Ignacego Loyoli, a dwa lata później kościół. Ilustr.: Kościół OO. Jezuitów w Kołomyi, fot. Wł. Droździewicz, pocztówka sprzed 1914 r.
120 lat temu w 1900 roku Kołomyję z Delatynem połączyła linia kolejowa. Ilustr.: Nowy dworzec kolejowy w Delatynie, pocztówka sprzed 1939 r.
115 lat temu w 1905 roku oddano do użytku kompleks szpitala miejskiego na Wincentówce. Ilustr.: Szpital Miejski na Wincentówce w Kołomyi, pocztówka sprzed 1914 r.
105 lat temu na przełomie marca i kwietnia 1915 roku przebywała w Kołomyi, po ciężkich bojach w Karpatach Wschodnich, na Pokuciu i Huculszczyźnie, II Brygada Legionów Polskich. Na cmentarzu rzymsko-katolickim w Kołomyi spoczywa ponad 20 legionistów w kwaterach żołnierzy austro-węgierskich, ofiar Kosaczowa i w grobach rodzinnych. W kwietniu miasto gościło następcę tronu Austro-Węgier, przyszłego cesarza arcyksięcia Karola Franciszka Józefa, który w 1912 roku odbywał służbę wojskową w Kołomyi. W maju i czerwcu kołomyjanie przeżyli oblężenie miasta przez wojska rosyjskie. Karol I Habsburg został beatyfikowany w 2004 roku przez papieża Jana Pawła II. Ilustr.: Kazanie ks. Władysława Antosza, kapelana 2 pp Legionów Polskich, na dziedzińcu kościoła parafialnego w Kołomyi, w: Album Legionów Polskich, oprac. W. Lipiński, s. 97. Z tyłu widoczny gmach gimnazjum i a z prawej strony figura Św. Floriana.
100 lat temu w 1920 roku wojsko polskie pokonało idącą na Zachód Armię Czerwoną. Swój udział w tym zwycięstwie miała także Kołomyja i Pokucie. Młodzież pokucka tłumnie wstępowała do Małopolskich Oddziałów Armii Ochotniczej a oddziały WP dowodzone przez ppłk. Jana Kantego Rolińskiego, dowódcę rejonu obronnego w Kołomyi, obroniły przed bolszewikami linię Dniestru. Z Pokucia pochodzili rekruci, którzy zasilali 49 pp z 18 Dywizji Piechoty walczący na froncie południowo-wschodnim z Armią Konną Budionnego. Na kołomyjskim cmentarzu rzymsko-katolickim spoczywa ponad 80 żołnierzy 49 pp z tej kampanii. 19 lipca pułk stoczył krwawy bój pod Chorupaniem na Wołyniu. Dzień ten stał się świętem pułku w II RP. Następnie brał udział w walkach pod Lwowem i osłaniał Warszawę od północy. 22 sierpnia koło Szydłowa pod Mławą pułk został zaatakowany przez wycofujący się z okrążenia III Korpus Kawalerii sowieckiej Gaja. Żołnierze z dwóch batalionów 49 pp, broniący się do ostatniego naboju, zostali rozsiekani szablami kawalerii i łopatkami piechoty (zginęło 7 oficerów i 102 szeregowych). Z rozkazu gen. Władysława Sikorskiego sowieccy żołnierze, którzy dokonali tej zbrodni, zostali ujęci na Podlasiu i rozstrzelani w Szydłowie. Ocalał żołnierz, który podczas masakry pozwolił uciec polskiemu oficerowi. Ilustr.: Odznaka honorowa 49 pp nadana w 1929 r., fot. N.N.
100 lat temu 17 sierpnia 1920 roku oddział kpt. Bolesława Zajączkowskiego, liczący 330 żołnierzy, podjął na przedpolu Lwowa pod Zadwórzem nierówną walkę z kawalerią Budionnego. Poległo 318 Orląt Lwowskich, część z nich została wycięta w pień przez czerwonoarmistów. A tę heroiczną bitwę nazwano polskimi Termopilami. Ilustr.: S. Kaczor-Batowski, Bój pod Zadwórzem, fot. M. Szczepańczyk.
_by_Stanis%C5%82aw_Kaczor-Batowski.png){kind=link}
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl]
100 lat temu 22 listopada 1920 roku Józef Piłsudski, Naczelnik Państwa, pod pomnikiem Adama Mickiewicza we Lwowie odznaczył miasto Lwów Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za bohaterską postawę mieszkańców podczas wojny 1918-20. Lwów był jedynym miastem polskim, obok francuskiego Verdun, wyróżnionym tym najwyższym orderem wojskowym Rzeczpospolitej. Hołd miastu złożył także Ferdynand Foch, marszałek Francji, mówiąc: „W chwili, gdy wykreślano granice Europy, biedząc się nad pytaniem, jakie są granice Polski, Lwów wielkim głosem odpowiedział: Polska jest tutaj!”. Ilustr.: Herb miasta Lwowa odznaczony VM, wg wyd. TMLiKPW Oddział w Gorzowie Wielkopolskim i Poczta Polska.
95 lat temu 2 listopada 1925 roku w południowej części rynku (Plac Karpińskiego do 1939) odsłonięto pomnik w formie płyty kamiennej poświęcony Nieznanemu Żołnierzowi. Tego samego dnia w Warszawie został odsłonięty Grób Nieznanego Żołnierza pod kolumnadą Pałacu Saskiego. W 1939 roku płytę ukryto na cmentarzu rzymsko-katolickim, odkopano ją w 1995 roku i przeniesiono do kościoła pojezuickiego, obecnie parafialnego. Ilustr.: Pomnik Nieznanego Żołnierza w Kołomyi, fot. A. Łopaczak.
85 lat temu 12 maja 1935 roku odszedł marszałek Polski Józef Piłsudski, współtwórca odrodzenia Polski. W kościele parafialnym w Kołomyi odbyła się msza żałobna przy katafalku ozdobionym odznaką – Krzyżem Polskiej Organizacji Wojskowej, założonej przez Piłsudskiego. A na ścianie ratusza umieszczono drewnianą tablicę pamiątkową poświęconą Marszałkowi z zamiarem wmurowania w przyszłości tablicy marmurowej. Nie wiemy czy tego dokonano. Ilustr.: Msza żałobna ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego w Kołomyi, fot. N.N.
80 lat temu 10 lutego i 13 kwietnia 1940 roku miały miejsce pierwsze masowe wywózki obywateli polskich w głąb Związku Sowieckiego. Były to rodziny jeńców wojennych Kozielska, Starobielska, Ostaszkowa, oraz więzień pokuckich. Obywateli polskich osadzono w republikach Komi i Kazachstanie. Ilustr.: Pomnik Poległym i Pomordowanym na Wschodzie w Warszawie, fot. B. Krupska.
80 lat temu w kwietniu 1940 roku, decyzją najwyższych władz Związku Sowieckiego z 5 marca, NKWD dokonało na obywatelach polskich zbrodni wojennej. Jeńców wojennych z obozów w Kozielsku, Starobielsku, Ostaszkowie oraz więzień z obszaru południowo-wschodniej Polski, zagarniętej po 17 września 1939 roku przez Armię Czerwoną, rozstrzelano i pogrzebano w masowych grobach w Katyniu pod Smoleńskiem, Piatichatkach na przedmieściu Charkowa, Miednoje koło Tweru, i Bykowi koło Kijowa. Z Pokucia obejmującego powiaty: kołomyjski, horodeński, śniatyński, kosowski, nadwórniański i tłumacki zamordowano ok. 280 osób internowanych w wyżej wymienionych trzech obozach. Wśród nich były 94 osoby urodzone w tych powiatach, pozostali to pracujący na Pokuciu oraz odbywający służbę w 49 pp i I/11 pal w latach 1919-39. Z więzień pokuckich zginęło ponad 100 osób. W Katyniu i Charkowie spoczywają oficerowie z 49 pp: ppłk dypl. Karol Hodała – dca 49 pp, ppłk Zygmunt Kostkiewicz, ppłk lekarz Tadeusz Orzechowski, mjr Eugeniusz Lityński – dca I baonu, mjr Alojzy Brzozowski, mjr Kazimierz Marian Czyżewski, mjr Zbigniew Osostowicz, mjr Jan Toroń, kpt. Lucjan Przyłuski, kpt. Michał Ignacy Łukomski, kpt. Marian Jakub Wiszniewski, por. Kazimierz Buryło, por. Józef Kohótek, por. Edward Półchłopek, por. Aleksander Sargalski, por. Franciszek Słaby, por. rez. Abram Lapidus, por. Zdzisław Michowicz, por. Leszek Franciszek Romański, por. rez. Tadeusz Radoński, ppor. Bolesław Tadeusz Albiński, ppor. rez. Adam Kałuski, ppor. rez. Marian Stefan Koryzma, ppor. rez. Teofil Dionizy Luzar, ppor. rez. Walerian Makłowicz, oraz z I/11 pal: mjr Emil Wierzbiański, kpt. Jan Kwaśnica, kpt. Kazimierz Siekierski – dca 1 baterii, kpt. Leon Skowroński, kpt. Karol Tańkowski, kpt. rez. Tadeusz Dyńko, por. Paweł Fernezy, por. Edward Makowski – dca 3 baterii (pogrubioną czcionką wyróżniono oficerów 49 HPS i I/11 pal z kampanii wrześniowej). Ilustr.: Cmentarz wojenny w Katyniu – tabliczki epitafijne, fot. N.N. [https://www.federacja-katyn.org.pl/polskie-cmentarze-wojenne/katyn/]
80 lat temu w 1940 roku w obronie Norwegii poległ szer. Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich Bohdan Kałyniak z Kołomyi, pochowany w Narwiku, a w obronie Francji polegli: były dowódca 49 Huculskiego Pułku Strzelców w 1938 r. – płk Władysław Ziętkiewicz dowodząc 2 Pułkiem Grenadierów Wielkopolskich i szer. Piotr Mykietin z Kołomyi. Ilustr.: Pomnik żołnierzy polskich w Narwiku, fot. B. Krupska.
75 lat temu w styczniu i lutym 1945 roku Armia Czerwona wyzwoliła niemieckie nazistowskie obozy koncentracyjne w Auschwitz i Gross-Rosen. W obozach tych zginęli: inż. Michał Pazdanowski, dyrektor Szkoły Rolniczej w Żabiem, w pierwszym obozie a w drugim ks. Wojciech Kośmider z Kołomyi. Ilustr.: Tablica pamiątkowa poświęcona polskim duchownym katolickim zamordowanym w Gross-Rosen, fot. B. Krupska. Wśród wymienionych jest ks. W. Kośmider.
75 lat temu w walkach o Wał Pomorski, nad Odrą i Nysą Łużycką, na Łużycach i w operacji berlińskiej poległo ponad 280 żołnierzy 1 i 2 Armii LWP, pochodzących z powiatów: Kołomyja, Horodenka, Śniatyn, Kosów, Nadwórna i Tłumacz. Ilustr.: Cmentarz wojenny 1 Armii Wojska Polskiego Stare Łysogórki-Siekierki, w: M. Baczyńska-Padjasek, S. Cieśla, Historia i pamięć. C,mentarze powiatu gryfińskiego, Gryfino 2012. [http://encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Cmentarz_wojenny_
1_Armii_Wojska_Polskiego_(Stare_%C5%81ysog%C3%B3rki);
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/deed.pl]
75 lat temu wiosną 1945 roku w walkach o wyzwolenie Belgii, Holandii i północnych Niemiec polegli Pokucianie z powiatów: Kołomyja, Horodenka, Śniatyn, Kosów, Nadwórna i Tłumacz – żołnierze 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka: kapr. Marian Borstedt z Mikuliczyna, plut. Włodzimierz Fokszej z Kosowa, bomb. Mateusz Gacek z Tarnowicy Polnej, strz. Michał Koziołkowski z Żukowa, st. strz. Jan Semeniak z Ostrowca, sap. Adam Spólnicki z Kołomyi, ppor. Józef Treszka z Burkutu, kapr. Władysław Wawrowicz z Wołosowa.
W bitwie o Bolonię stracili życie Pokucianie, żołnierze 2 Korpusu Polskiego: por. Julian Acker z Potoczysk, kpr. Kazimierz Baczyński z Horodenki, ppor. Jarosław Łopuszański z Kamiennej, kan. Mikołaj Michajluk z Podhajczyk, kapr. Jarosław Niedobijczuk z Kołomyi, strz. Karol Nowak z Hołoskowa, strz. Piotr Ohryniuk z Nadwórnej, panc. Bogusław Piskozub z Kołomyi, uł. Stanisław Pogoda ze Słobódki, strz. Stefan Sajewicz z Korniowa, sap. Jerzy Sawczuk z Zadubrowiec, kapr. Tadeusz Słowik z Hołoskowa, bomb. Franciszek Skowroński z Zabłotowa, st. panc. Jan Sznobel z Dżurowa, sap. Mieczysław Zając z Horodenki. Ilustr.: Mogiła panc. Bogusława Piskozuba z Kołomyi na cmentarzu wojskowym w Bolonii, fot. R. Saczyński. Imię Bogusław przekręcono na Bronisław.
75 rocznica powrotu Wrocławia do Polski w 1945 roku. Rok 2020 Rokiem Profesorów Lwowskich – tak uchwaliła Rada Miejska Wrocławia, pragnąc uczcić 75 rocznicę powrotu Wrocławia do Polski oraz oddać hołd tym, którzy położyli fundamenty pod rozwój polskiego Wrocławia. 10 maja 1945 roku do Wrocławia przybył prof. Stanisław Kulczyński, były rektor lwowskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza, i objął stanowisko rektora połączonych uczelni Uniwersytetu i Politechniki. Wraz z nim przybyło wielu uczonych lwowskich, a roku 1946 do tego wybitnego grona dołączył dr filozofii Adam Schmuck, profesor Państwowego Gimnazjum im. Króla Kazimierza Jagiellończyka w Kołomyi, który został adiunktem Zakładu i Obserwatorium Meteorologii i Klimatologii. Cytując prezydenta Wrocławia Jacka Sutryka „Są [oni] twórcami fundamentów akademickiego Wrocławia. To, kim jesteśmy, oraz to, że Wrocław jest miastem dumnym ze swojego akademickiego charakteru, że jest miastem otwartym, przyjaznym, z perspektywami, jest funkcją tego, jacy ludzie osiedlili się we Wrocławiu po II wojnie”. Ilustr.: Gmach Uniwersytetu Wrocławskiego, fot. J. Osuchowski, pocztówka z 1966 r.
[https://www.wroclaw.pl/2020-rokiem-profesorow-lwowskich,
biogram prof. Adama Schmucka zob. „Gdzie szum Prutu…” nr 1(27) 1999]
40 lat temu 31 sierpnia 1980 roku Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku podpisał porozumienie sierpniowe z rządem PRL, co spowodowało powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Stronę strajkujących reprezentował Lech Wałęsa, przyszły przewodniczący „Solidarności”, a rządową wicepremier Mieczysław Jagielski rodem z Kołomyi. Wydarzenie to stało się początkiem wielkich przemian jakie nastąpiły w 1989 roku: obalenia komunizmu i odrodzenia niepodległej Rzeczpospolitej. Ilustr.: Oryginalna nalepka „Solidarności”.
30 lat temu 26 września 1990 roku we Wrocławiu ukonstytuował się Tymczasowy Zarząd Klubu Miłośników Kołomyi, który w następnym roku doprowadził do założenia i rejestracji Oddziału Miłośników Kołomyi „Pokucie” przy Towarzystwie Miłośników Lwowa. Jego założycielami byli: ppłk LWP Mieczysław Rutowicz i jego żona Maria, Jadwiga Tarkowska, sędzia, Danuta Krupska, lekarz, Józef Sanojca, ekonomista, Ewa Sanojca, prokurator, i Bożena Krupska, architekt. Ilustr.: Symbol Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich.
30 lat temu 3 listopada 1990 roku rekonsekracji kościoła pojezuickiego pw. Św. Ignacego Loyoli w Kołomyi dokonał biskup lubaczowski ks. Marian Jaworski, przyszły arcybiskup metropolita Lwowa. Na tę podniosłą uroczystość przybyła pierwsza pielgrzymka Kołomyjan z kraju, przywożąc dary od Kołomyjan z Oleśnicy, Oławy i Wrocławia. Ilustr.: Obecny kościół parafialny w Kołomyi, fot. A. Łopaczak.
25 lat temu 21 września 1995 roku w auli Biblioteki Ossolineum we Wrocławiu otwarto wystawę „Pokucie – ziemia Vincenza” . Organizatorami wystawy byli Muzeum Historyczne – Oddział Arsenał, Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz Oddział Miłośników Kołomyi „Pokucie” przy Towarzystwie Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich we Wrocławiu. Autorki mgr Irena Zielińska, kustosz z Oddziału Arsenał, i arch. Bożena Krupska z OMK „Pokucie” przedstawiły bogatą, wielonarodową kulturę i panoramę Pokucia wraz z jego dziejami od XIII w. do 1945 roku na przykładzie Kołomyi. Ilustr.: Inscenizacja rynku kołomyjskiego na wystawie „Pokucie – ziemia Vincenza”, fot. B. Krupska
W roku 2020 wspominamy:
Aleksego Dobosza (1700 Peczeniżyn- 1745 Kołomyja), najsłynniejszego opryszka z Czarnohory grasującego ze swoją bandą w latach 1739-1745 na Pokuciu, bohatera pieśni i legend huculskich w 320 rocznicę urodzin.
Stanisława hr. Skarbka herbu Abdank (1780 Obertyn-1848 Lwów), mecenasa kultury w 240 rocznicę urodzin. Założył i wybudował Polski Teatr we Lwowie oraz ufundował zakład dobroczynny dla sierot oraz starców w Drohowyżu koło Mikołajowa. Stworzył Fundację Skarbkowską w Żabiem. Patron ulicy we Lwowie do 1939.
Józefa Antoniego de Beauprè (1800 Gwoździec-1872 Krzemieniec), lekarza pochodzenia francuskiego, przyjaciela Juliusza Słowackiego w 220 rocznicę urodzin. Za działalność patriotyczną był dwukrotnie zsyłany na Syberię, w sumie prawie na 20 lat. Tam leczył współwygnańców i podobno jako pierwszy wprowadził uprawę pszenicy na Syberii.
Franciszka Karpińskiego herbu Korab (1741 Hołosków-1825 Chorowszczyzna), jednego z najwybitniejszych poetów polskich epoki Oświecenia w 195 rocznicę zgonu. Był również dramatopisarzem, pamiętnikarzem, tłumaczem i publicystą. Patron ulicy i placu w Kołomyi do 1939, upamiętniony dwoma pomnikami w mieście, które nie przetrwały, oraz tablicą pamiątkową w pojezuickim kościele parafialnym w Kołomyi z 2000 roku.
Urodził się 4 października 1741 w Hołoskowie koło Ottynii, w ówczesnym powiecie kołomyjskim (później tłumackim).
W wieku 40 lat wydał pierwszy tomik wierszy Zabawki wierszem.
Jest autorem Pieśni nabożnych zawierających 29 utworów o różnorodnej tematyce, jednak wszystkie związane z problematyką wiary (Kiedy ranne wstają zorze, Wszystkie nasze dzienne sprawy, Bóg się rodzi, Bracia patrzcie jeno, Nie zna śmierci Pan żywota, Zróbcie mu miejsce – Pan idzie z nieba, i inne). Pieśni te przetrwały do dnia dzisiejszego i są śpiewane podczas mszy świętych i nabożeństw kościelnych. Po raz pierwszy zabrzmiały w starym kościele farnym w Białymstoku, a wydane zostały w klasztorze OO. Bazylianów w Supraślu w roku 1792. Powszechnie zostały uznane jako literacki wkład autora w dzieło Konstytucji 3 Maja.
Karpiński był też czołowym przedstawicielem nurtu sentymentalnego w polskiej liryce. Na karty historii literatury zapisał się również jako twórca przepięknych wierszy miłosnych. Jego słynnym utworem jest sielanka Laura i Filon.
Utwory według zamysłu poety miały formować nowy sposób postrzegania wartości intelektualnych, obywatelskich a przede wszystkim związanych z wyznawaną wiarą – wśród chłopstwa i uboższych mieszkańców miast. Głęboko wierzył, że odpowiednio odnowiona świadomość religijna ludu może przyczynić się pozytywnie dla kształtowania się nowego, wartościowego społeczeństwa.
Pod koniec życia osiedlił się na wsi Chorowszczyzna koło Wołkowyska, gdzie spisał swój pamiętnik i spędził resztę życia. Grób poety znajduje się na cmentarzu przykościelnym byłego kościoła i klasztoru OO. Misjonarzy w Łyskowie w rejonie prużańskim na Białorusi i ma kształt wielokrotnie zmniejszonej wiejskiej chaty. W szczycie tablica z płaskorzeźbą popiersia, pod nią napis Oto mój dom ubogi, pod nim Franciszek Karpiński * 1741–1825 * Poeta. Pierwotnie był to głaz marmurowy tylko z napisem Oto mój dom ubogi.
Włodzimierza hr. Dzieduszyckiego herbu Sas (1825 Jaryszów-1899 Poturzyca), mecenasa nauki, przyrodnika, polityka w 195 rocznicę urodzin. Był założycielem Muzeum Przyrodniczego we Lwowie i Krajowej Szkoły Garncarskiej w Kołomyi oraz obywatelem honorowym Kołomyi i patronem ulicy w mieście.
Lubina Biskupskiego herbu Szreniawa (1840 Bortniki?-1916 Kołomyja), powstańca styczniowego i założyciela w 1869 roku największej kołomyjskiej Fabryki Maszyn Rolniczych w 180 rocznicę urodzin.
Dominika Magnuszewskiego herbu Ogończyk (1810 Warszawa-1845 Gwoździec) oficera powstania listopadowego, przyjaciela Chopina i Krasińskiego, dramatopisarza, przebywającego na dworze u kniazia Romana Puzyny w Gwoźdźcu w 175 rocznicę zgonu.
Jana Kleskiego (1860 Werbiąż-1934 Werbiąż), burmistrza Kołomyi w latach 1908-16 w 160 rocznicę urodzin. Był posłem na Sejm Krajowy we Lwowie, Sejm II RP w l. 1918-22 oraz właścicielem majątku ziemskiego Werbiąż Niżny. Fundator szkół i kaplic.
Stanisława Bursę herbu Dołęga (1865 Obertyn-1947 Kraków), kompozytora, śpiewaka, pedagoga i dyrygenta chóralnego we Lwowie, Krakowie i Katowicach w 155 rocznicę urodzin.
Jakuba Orensteina (1875-1942 Warszawa), żydowskiego księgarza i wydawcę książek w językach: ukraińskim, polskim, niemieckim i in. w Kołomyi w 145 rocznicę urodzin. Współcześnie patron ulicy w Kołomyi upamiętniony tablicą na kołomyjskim rynku.
Hipolita Myszka Chołoniewskiego herbu Korczak (1807-1880 Kołomyja), powstańca styczniowego w 140 rocznicę zgonu. Był założycielem w 1843 roku pierwszego zakładu dagerotypii we Lwowie.
Mojżesza Beisera (1807 Lwów-1880 Lwów), lekarza w Gwoźdźcu, Kołomyi i Lwowie w 140 rocznicę zgonu. Pochodził z zamożnej rodziny żydowskiej, pracę zawodową traktował jako służbę potrzebującemu, honoraria od zamożnych przeznaczał na leki i pomoc dla ludzi ubogich. Jego sława z Gwoźdźca dotarła do Kołomyi w 1842 skąd delegacja miasta poprosiła go o objęcie stanowiska lekarza miejskiego w Kołomyi. Pracował tu podczas Wiosny Ludów w 1848 i wówczas będąc delegatem miasta do lwowskiej Rady Narodowej został przez władze austriackie usunięty. Gdy zmarł we Lwowie pożegnało go ponad 20 000 lwowian, a na trasie pogrzebu zapalono na znak żałoby gazowe latarnie. Był honorowym obywatelem Lwowa oraz patronem ulic w Kołomyi i we Lwowie.
Aleksandra Granacha (1890 Kołomyja-1945), aktora teatralno-filmowego pochodzenia żydowskiego w 130 rocznicę urodzin. Grał w jidysz w teatrach niemieckich Maxa Reinhardta, polskich i rosyjskich oraz filmach amerykańskich w Hollywood.
Wilhelma Smoluchowskiego (1900 Peczeniżyn-1974 Warszawa) elektrotechnika, taternika, alpinistę i działacza Polskiego Związku Narciarskiego i Stowarzyszenia Elektryków Polskich w 120 rocznicę urodzin.
Samuela Stendiga (1900 Kołomyja-1943 Lwów), filozofa pochodzenia żydowskiego, filologa, judaistę, pedagoga szkół średnich w Krakowie i działacza syjonistycznego w 120 rocznicę urodzin.
Stefana bar. Moysę-Rosochackiego (1853 Bukowina-1920 Lwów), obywatela honorowego Kołomyi, Kut, Śniatyna, Peczeniżyna i Tłumacza w 100 rocznicę zgonu. Był posłem pochodzenia ormiańskiego na Sejm Krajowy we Lwowie i do Rady Państwa w Wiedniu i właścicielem ziemskim Rudnik i Rosochacza na Pokuciu. Przyczynił się znacznie do rozwoju gospodarczego Pokucia.
Iwana Biberowicza (1854-1920 Kołomyja), ukraińskiego aktora, reżysera, założyciela Dramatycznego Koła Teatralnego w Kołomyi w 100 rocznicę zgonu.
Maksymiliana Siła-Nowickiego (1826 Jabłonów-1890 Kraków), zoologa i pioniera ochrony przyrody w Polsce w 130 rocznicę zgonu. Pochodził Jabłonowa na Pokuciu, był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz współtwórcą Towarzystwa Tatrzańskiego. Patron ulicy w Kołomyi do 1939. Upamiętniony pomnikiem w Jabłonowie w 2005 roku staraniem m.in. Towarzystwa Kultury Polskiej „Pokucie” w Kołomyi.
Franciszka Arciszewskiego herbu Rola (1890 Kołomyja-1969 Londyn), generała brygady w 130 rocznicę urodzin. Był pułkownikiem Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych, politykiem i posłem na Sejm w latach 1930–1935, odznaczony Krzyżem Srebrnym VM.
Stanisława Szczepanowskiego herbu Prus (1846 Kościan-1900 Naiheim), pioniera przemysłu naftowego w Galicji i twórcę świetności Słobody Rungurskiej (kopalnie), Peczeniżyna (rafineria) i Kołomyi (Kołomyjska Kolej Lokalna) zwanego „królem nafty” w 120 rocznicę zgonu. Był posłem do Rady Państwa w Wiedniu i Sejmu Krajowego we Lwowie, honorowym obywatelem Kołomyi i patronem ulicy w Kołomyi do 1939.
Edmunda hr. Starzeńskiego herbu Lis (1844 Lwów-1900 Bad Nauheim), archeologa, mecenasa sztuki w 120 rocznicę zgonu. Był założycielem Muzeum Pokuckiego w 1892 roku w Kołomyi a jego dworek przy ul. Kraszewskiego stał się siedzibą Towarzystwa Szkoły Ludowej jako Polski Dom Ludowy do 1939.
Kazimierza Mokłowskiego (1869 Kosów-1905 Lwów), publicystę, architekta i konserwatora sztuki w 115 rocznicę zgonu. Pochodził z Kosowa na Pokuciu. Był autorem m.in. rekonstrukcji pałacu księżnej Lubomirskiej w Czerwonogrodzie oraz dzieła Sztuka ludowa w Polsce, zawierającego inwentaryzację budownictwa drewnianego na terenie zaboru austriackiego.
Jana Alojzego Neumana (1900 Tłumacz-1941 Tłumacz), grafika, artystę fotografa, tworzącego we Lwowie i Warszawie, autora licznych wystaw w 120 rocznice urodzin.
Leopolda Wajgla (1842 Przemyśl-1905 Lwów), profesora państwowego Gimnazjum Męskiego w Kołomyi, autora monografii Rys miasta Kołomyi, wybitnego animatora życia publicznego, społecznego, oświatowego i kulturalnego w Kołomyi oraz pioniera turystyki czarnohorskiej – zwanego wówczas „królem Czarnohory” – w 115 rocznicę zgonu. Z jego inicjatywy stanęły dwa pomniki w mieście: hołdu Stefana Wielkiego przed Kazimierzem Jagiellończykiem oraz poety Franciszka Karpińskiego (oba zniszczone) oraz zorganizowano Wystawę Etnograficzną Pokucia, zaszczyconą obecnością cesarza Franciszka I. Był honorowym obywatelem Kołomyi a współcześnie jest patronem ulicy w Kołomyi.
Bohdana Osadczuka (1920 Kołomyja-2011 Czechówka) ukraińskiego publicystę, dziennikarza i badacza historii Europy Środkowo-Wschodniej w 100 rocznicę urodzin. Współpracował z paryską ”Kulturą” Jerzego Giedroycia. Był profesorem i prorektorem Wolnego Ukraińskiego Uniwersytetu w Monachium. Odznaczony Orderem Orła Białego za wybitne zasługi w działalności na rzecz pojednania polsko-ukraińskiego.
Mariana Załuckiego (1920 Kołomyja-1979), pochodzenia polsko-ukraińskiego, satyryka kabaretów warszawskich „U Lopka”, „Dudek” i programu „Podwieczorek przy mikrofonie” w 100 rocznicę urodzin.
Fryderyka Pautscha (1877 Delatyn-1950 Kraków), malarza Huculszczyzny reprezentującego nurt folklorystyczno-ekspresjonistyczny w sztuce Młodej Polski w 70 rocznicę zgonu. Wykładał w uczelniach Wrocławia, Poznania i Krakowa, gdzie został profesorem i rektorem Akademii Sztuk Pięknych. Jest patronem ulicy we Wrocławiu, tu także upamiętniony został tablicą.