230 ROCZNICA UCHWALENIA KONSTYTUCJI
W dniu 3 maja 1791 roku Sejm Wielki zwany też Czteroletnim, uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Była to pierwsza nowoczesna konstytucja w Europie a druga po amerykańskiej na świecie. Autorami konstytucji był król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki oraz Hugo Kołłątaj. Konstytucja była Ustawą Rządową – regulowała prawa i obowiązki ogółu mieszkańców oraz zasady organizacji władzy państwowej. Przekształcała państwo w monarchię konstytucyjną, wprowadzała zasadę trójpodziału władzy, czyli przyjęto podział władz na prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Na jej podstawie zniesiono również m.in. liberum veto, konfederacje i wolną elekcję.
Była próbą unowocześnienia ustroju Polski i ratowania jej suwerenności. Choć obowiązywała w sumie przez 14 miesięcy, do dzisiaj jest jednym z fundamentów polskiej tradycji republikańskiej i powodem do dumy dla Polaków.
Już w dwa dni po uchwaleniu Konstytucji dzień 3 maja uznano za święto narodowe, które później z powodu niewoli kraju zostało na długi czas zawieszone.
Uchwalenie i przyjęcie konstytucji 3 Maja 1791 r. było jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach I Rzeczpospolitej.
Konfederaci targowiccy, przeciwni jakimkolwiek zmianom, poprosili o interwencję carycę Katarzynę II. Do Polski wkroczyła armia rosyjska.
W 1792 roku rozpoczęła się bowiem wojna polsko-rosyjska w obronie Konstytucji 3 Maja. Ostatecznie doszło do okupacji Polski, obalenia Konstytucji i drugiego rozbioru państwa.
Święto 3 maja zostało przywrócone w II Rzeczypospolitej Polskiej w kwietniu 1919 roku. Niestety zostało zdelegalizowane przez okupantów niemieckich i sowieckich podczas II wojny światowej. Zakazane było również w PRL, kiedy to władze komunistyczne zmierzały do likwidacji trzeciomajowych obchodów ze względu na ich utrwalony charakter narodowo-katolicki. Przeciwstawiano im i nagłaśniano propagandowo Święto Pracy (1 Maja). W owym czasie wszelkie próby uczczenia Święta 3 maja podejmowane przez środowiska opozycyjne kończyły się zazwyczaj zatrzymaniami i szykanami ze strony milicji i Służby Bezpieczeństwa.
Po zmianie ustroju, od kwietnia 1990 r. kiedy nowo wybrany Sejm i Senat powróciły do tradycji i proklamowały dzień 3 maja świętem państwowym, Święto Konstytucji 3 Maja należy do uroczyście obchodzonych polskich świąt.
130 lat temu w roku 1891 w stulecie uchwalenia Konstytucji 3 Maja Komitet kołomyjski w składzie: Gwido Pogonowski, Ludwik Janisch i Michał Jaworski wydał książkę z tekstem konstytucji i artykułami omawiającymi problemy Pokucia pt.: Kołomyjska Księga Pamiątkowa ku uczczeniu setnej rocznicy ogłoszenia Konstytucyi Polskiej z dnia Trzeciego Maja r. 1791. Wydrukowano ją w drukarni Pillera we Lwowie. Autorami poszczególnych artykułów byli wyłącznie obywatele pokuccy. Dochód ze sprzedaży przeznaczono na rzecz Czytelni im. Kraszewskiego w Kołomyi. Tekst książki znajdziesz pod poniższym adresem:
Ilustr. Konstytucja 3 maja 1791 roku, Jan Matejko
Źródło:
https://pamiecpolski.archiwa.gov.pl/konstytucja-3-maja-1791/
https://www.gov.pl/web/mswia/229-rocznica-uchwalenia-konstytucji-3-maja
https://muzhp.pl/pl/e/1140/uchwalenie-konstytucji-3-maja MAJA
https://epodreczniki.pl/a/konstytucja-3-maja/D14citlTB
StZ, BK, RS