Plan historyczny miasta
OD AUTORKI
Wszystkim zainteresowanym królewskim niegdyś miastem Kołomyją, a zwłaszcza Kołomyjanom, ich Potomkom i Sympatykom, udostępniam legalnie na stronie Ogólnopolskiego Oddziału Kołomyjan „Pokucie” we Wrocławiu www.kolomyja.net w formacie pdf opracowany przeze mnie i wydany własnym sumptem w roku 1996 we Wrocławiu Kołomyja plan miasta wg stanu z 1939 r. na podstawie licencji Creative Commons BY-NC-SA. Licencja ta pozwala na kopiowanie i rozpowszechnianie planu w celach niekomercyjnych, oraz dokonywanie zmian i adaptacji pod warunkiem uznania mojego autorstwa. Utwory zależne, tworzone w oparciu o plan, muszą być także licencjonowane na tych samych warunkach oraz mieć niekomercyjny charakter. Inne strony internetowe oraz serwisy społecznościowe, które publikują ww. plan czynią to z naruszeniem art. 16 Ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 2019, poz. 1231 z późn. zm.).
Kilka słów jak powstał plan miasta. Z chwilą założenia w 1991 roku Oddziału Miłośników Kołomyi „Pokucie„ we Wrocławiu przy Towarzystwie Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich, rozpoczęły się nasze wyjazdy do Kołomyi. Rodowici Kołomyjanie bez trudu poruszali się po swym dawnym mieście, gorzej było z młodszymi. Potrzebny był plan miasta i to nie współczesny ale historyczny z naniesionymi obiektami, których często już nie było. Rozpoczęłam kwerendy naukowe. Odwiedziłam warszawską Bibliotekę Narodową, krakowską Bibliotekę Jagiellońską i wrocławskie Ossolineum. Zdobyłam pierwsze spisy ulic, były to: Kołomyjanin kalendarz pokucki na rok pański 1910 (Kołomyja 1910), Kołomyjanin kalendarz i szematyzm Pokucia na rok pański 1925 (Kołomyja 1925), Księga adresowa sądów i komorników sądowych RP 1934/35 (Warszawa 1935) oraz Skorowidz powiatu kołomyjskiego (Kołomyja 1935). Planów nigdzie nie było. Co roku odwiedzałam miasto moich przodków po kądzieli. Poznawałam Kołomyję i jej tajemnice. Wówczas moim nieocenionym cicerone po mieście i cmentarzu rzymsko-katolickim był Wołodia Michalczuk, pracownik miejscowego Muzeum Historycznego. Zaś Kołomyjanin, pan Eugeniusz Dmytrów z Poznania, przekazał mi odbitkę ozalidową planu miasta, bez oznaczonej skali, z niemieckimi nazwami głównych ulic, pochodzącą z przełomu lat 1942/43, a zdobytą przez Jerzego Boronia. Razem wprowadzili nazewnictwo polskie i główne obiekty miasta. Z dużym prawdopodobieństwem można dziś ustalić, że autorem tego planu był J. Gliński, wydawca niezachowanego w całości Przewodnika po Kołomyi wraz z wykazem ulic i planem miasta wydanym w Kołomyi przed 1937 rokiem. Wskazuje na to zachowany fragment Śródmieścia w nietypowej skali 1 : 5760, co jest podwójnym powiększeniem mapy katastralnej całej Galicji, jaką wykonano w charakterystycznej skali 1 : 2880. Osnową, na której skonstruowałam plan, były Mapa Taktyczna Polski w skali 1 : 100 000 Kołomyja (Pas 54 słup 40) wydana w 1933 roku przez Wojskowy Instytut Geograficzny w Warszawie oraz mapa austriacka z 1905 roku Kolomea (Zone 11 Kol. XXXII) w skali 1 : 75 000. Granice miasta oznaczyłam według Mapy administracyjnej powiatu kołomyjskiego opracowanej przez T. Świderskiego, będącej bezpłatnym dodatkiem do „Głosu Pokucia” nr 9/10 z dnia 4 kwietnia 1939 roku. A nazwy sąsiednich miejscowości wg Skorowidza miejscowości gmin Rzeczpospolitej Polskiej Spis ludności budynków i obszarów z 12.12.1931, tom III województwa południowe (Warszawa 1934). Dołączony osobno alfabetyczny spis ulic, według nazw ustalonych przez ówczesną Radę Miejską w sierpniu 1931 roku, uzupełniają nazwy sprzed 1914 i po 1945 roku.
Niezwykle ważnym źródłem informacji okazały się rozmowy z Kołomyjanami w ich gościnnych domach i na wrocławskich spotkaniach Oddziału Miłośników Kołomyi „Pokucie”. Ich bezcenne uwagi, szkice znanych im fragmentów miasta i oznaczanie na planie obiektów przyczyniło się do wzbogacenia planu jaki Państwo oglądają. Wśród nich byli Mieczysław Budzianowski, Władysław Czarnecki, Eugeniusz Dmytrów, Zbigniew Dobrucki, Wacław Dzięciołowski, Krystyna Greniuch, ks. Stanisław Jaremczuk, Bogdan Kiczak, Danuta Krupska, Adam Łapiński, Karolina Mossur, Ryszard Petryk, Kazimierz Seniuk, Jakub i Rudolf Tymoczko, Ewa Wójcik-Malicka oraz Czesław Żurakowski. Dużej pomocy merytorycznej udzielił mi kartograf wrocławski i kolekcjoner map – Cezary Łukasik. Przygotowywał materiały kartograficzne, udzielał porad technicznych oraz przeprowadził mnie przez cały proces tworzenia dla drukarni czterech matryc na podstawowe kolory. W tym miejscu chciałabym podziękować wszystkim wymienionym i niewymienionym, którzy służyli mi swą pomocą i pamięcią.
Plan w formie kolorowej matrycy, jeszcze przed wydrukiem, był eksponowany na wystawie Pokucie – ziemia Vincenza, jaka odbyła się w Auli Zakładu Naukowego im. Ossolińskich we Wrocławiu w 1995 roku autorstwa Ireny Zielińskiej, kustosz Arsenału Miejskiego, oraz piszącej te słowa.
Dziś, z perspektywy czasu, porównując plan z niedostępną wówczas mapą katastralną sprzed 1939 roku, widać różnice w przebiegu niektórych ulic. Ale ważniejsze dla naszej historii jest oznaczenie na planie nieistniejących już obiektów reprezentujących wszystkie narody zamieszkujące Kołomyję, których nie udało się zlokalizować. Shlomo Bickel w swej książce Pinkas Kolomey (New York 1957) zamieszcza schematyczny plan miasta, obejmujący Śródmieście i dzielnicę Kuckie, z wykreślonymi granicami trzech gett. Potrafił na tym obszarze określić ponad 40 obiektów więcej niż na planie. Jeśli możecie Państwo uzupełnić plan to proszę pisać na nasz adres mailowy: kołomyja.pokucie@gmail.com
Wszystkim Kołomyjanom, ich Potomkom i Sympatykom Kołomyi życzę aby ten plan stał się przewodnikiem w realu czy tylko w wyobraźni i pozwolił odbyć podróż do magicznego miasta jakim jest Kołomyja.
Bożena Krupska