53 ROCZNICA GRUDNIA’ 70
Ilustr.: Płonący gmach KW PZPR przy Wałach Jagiellońskich w Gdańsku. Fot. PAP/E. Pepliński
53 lata temu na Wybrzeżu doszło do tragicznych i jednych z najbardziej krwawych wydarzeń w powojennej historii Polski. W proteście przeciw podwyżkom cen przez Wybrzeże przetoczyła się fala strajków i demonstracji. Od kul milicji i wojska zginęło 44 robotników, setki zostało rannych i aresztowanych.
Grudzień ’70 to był wolnościowy zryw tysięcy Polaków zwrócony przeciw komunistycznej władzy. Robotnicy podpalali komitety partii, która cynicznie nazywała się robotniczą. A komuniści krwawo tłumili protesty, strzelali do ludzi idących do pracy, strzelali do manifestantów. Nie pozwolili nawet godnie pogrzebać zabitych. Ofiary reżimu chowano pod osłoną nocy.
Nie wolno nam zapomnieć o tych rzeszach ludzi, którzy odważnie wyszli naprzeciw czołgom, naprzeciw uzbrojonym oddziałom wojska i milicji!!!
Nie wolno nam zapomnieć tych, którzy oddali swoje życie, odnieśli rany, przybliżając nas do odzyskania niepodległości Polski!!!
14 grudnia 1970 r. w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk wywołany ogłoszonymi 13 grudnia podwyżkami na artykuły pierwszej potrzeby, zwłaszcza na żywność. Rozpoczął on falę strajków i manifestacji ulicznych, które objęły całe Wybrzeże. Aby stłumić protesty, Biuro Polityczne Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zezwoliło milicji i wojsku na użycie broni. Grudzień ’70 po raz kolejny pokazał prawdziwe oblicze komunistycznej władzy, która w imię swego dalszego trwania nie zawahała się strzelać do robotników.
17 grudnia 1970 r., w Czarny Czwartek, doszło do masakry robotników w Gdyni. Dzień wcześniej w telewizyjnym wystąpieniu wicepremier Stanisław Kociołek wezwał strajkujących stoczniowców do powrotu do pracy. Rano wojsko z ziemi i powietrza otworzyło ogień do idących do pracy w Stoczni im. Komuny Paryskiej. W proteście przez centrum Gdyni przeszedł pochód z biało-czerwonymi flagami, na czele którego na drzwiach niesiono ciało zastrzelonego młodego mężczyzny, pracownika Zarządu Portu Gdynia, Zbyszka Godlewskiego, bohatera „Ballady o Janku Wiśniewskim”, symbolicznej pieśni o Grudniu ’70.
Ilustr.: Pochód mieszkańców Gdyni z ciałem „Janka Wiśniewskiego” ul. Czerwonych Kosynierów 17.12.1970r. Fot. ze zb. IPN
Demonstracje trwały też na ulicach Słupska i Elbląga.
Do strajkujących dołączyli pracownicy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego. Robotnicy Stoczni Szczecińskiej wyszli na ulice, szczeciński budynek komitetu wojewódzkiego PZPR podobnie jak wcześniej w Gdańsku podpalono, zaatakowano również siedzibę komendy wojewódzkiej MO. Szturm został odparty przez milicję i wojsko, które użyły transporterów opancerzonych i czołgów, strzelały do protestujących.
19–20 grudnia podjęto rozmowy z przedstawicielami władzy, w wyniku których protestujący musieli zrezygnować z większości postulatów, a strajk miał się zakończyć. Rezultat negocjacji nie zadowolił wszystkich strajkujących, dlatego część pracowników niektórych zakładów, w tym Stoczni Szczecińskiej, kontynuowała protest aż do 22 grudnia, kiedy został ostatecznie zakończony w związku ze zbliżającymi się świętami Bożego Narodzenia i z powodu presji władz.
Do miast północnej Polski przyłączyły się Białystok, Nysa, Oświęcim, Kraków, Warszawa, Wałbrzych i Wrocław. Tamtejsze strajki miały jednak mniejszą skalę niż na Wybrzeżu.
Przeciwko protestującym rzucono olbrzymie siły – obok oddziałów milicji wysłano niemal 30 tysięcy żołnierzy. Według oficjalnych danych w grudniu 1970 r. na ulicach Gdańska, Gdyni, Szczecina i Elbląga od kul milicji i wojska zginęły 44 osoby (w tym 18 w Gdyni, 16 w Szczecinie i 8 w Gdańsku), ponad 1100 protestujących zostało rannych, a ponad 3 tys. – aresztowanych.
Krwawa pacyfikacja protestów doprowadziła do kompromitacji rządzącego od czternastu lat
I sekretarza PZPR Władysława Gomułki i jego odsunięcia. W dłuższej perspektywie dramat Grudnia ’70 przyczynił się do realizacji idei i powstania niezależnych od władz związków zawodowych.
Źródło:
https://ipn.gov.pl/pl/publikacje/biuletyn-ipn/129094,Biuletyn-IPN-nr-122020-Grudzien-70.html
https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art,14425,51-rocznica-wydarzen-grudnia-1970-r-.html
https://dzieje.pl/wideo/grudzien-1970
StZ.