500-LECIE HOŁDU PRUSKIEGO
Ilustr.: Jan Matejko, Hołd Pruski, 1879-1882, Muzeum Narodowe w Krakowie, licencja PD
8 kwietnia 1525 roku został podpisany w Krakowie traktat pokojowy, który zakończył ostatnią wojnę polsko-krzyżacką. Państwo zakonne w Prusach zostało sekularyzowane, czyli przekształcone w świeckie księstwo. Prusy książęce pozostały lennem króla polskiego i przeszły w dziedziczne władanie ostatniego wielkiego mistrza i odtąd pierwszego świeckiego księcia Albrechta Hohenzollerna.
Albrecht Hohenzollern, jeszcze jako wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, uchylał się od złożenia przysięgi lennej królowi Zygmuntowi Staremu i w 1519 roku lekkomyślnie wszczął wojnę z Polską. Dążył do rewizji postanowień drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku. Liczył na wsparcie cesarza i Rzeszy. Po półtorarocznych zmaganiach zbrojnych, w 1521 roku zawarł czteroletni rozejm. Zmusiły go do tego stany pruskie, niechętne wojnie i grożące wymówieniem posłuszeństwa. Wielki mistrz rozumiał, że państwo zakonne i sam zakon rycerski nie ma już przyszłości. Przebywając w Rzeszy, nawiązał bezpośredni kontakt z Marcinem Lutrem. Ów przekonał go, by przekształcił swe państwo w księstwo świeckie. Tę koncepcję zaakceptował król Zygmunt Stary, pod warunkiem uściślenia obowiązków lennych Hohenzollerna.
10 kwietnia 1525 roku pierwszy książę w Prusach Albrecht Hohenzollern złożył hołd królowi Polski Zygmuntowi Staremu na rynku krakowskim. Ceremonia miała uroczystą oprawę.
Najpierw przybyli posłowie księcia Albrechta, padli na kolana i prosili króla o okazanie mu łaski i nadanie Prus w dziedziczne lenno. Kiedy książę Albrecht usłyszał przychylną odpowiedź przekazaną przez posłów, wówczas odziany w zbroję podjechał konno na rynek, zsiadł przed podestem, podszedł do tronu, przyklęknął, podziękował królowi za nadanie. Wówczas król dokonał inwestytury, czyli przekazał księciu we władanie pruskie lenno. Akt nadania symbolizowało przekazanie białej chorągwi z czarnym orłem. Orzeł (dawny herb zakonu) miał na piersiach literę „S” (inicjał imienia króla: „Sigismundus”), a na szyi koronę. Następnie książę złożył przysięgę wierności na Ewangelię już jako świecki lennik, a król pasował go na rycerza. Uczestnicy ceremonii wrócili na Wawel i uczestniczyli w katedrze we mszy. Uroczystości zakończyła uczta wydana na zamku.
Albrecht Hohenzollern bez większego sprzeciwu dokonał sekularyzacji państwa krzyżackiego. Co więcej przyjął luteranizm, a w jego ślady poszli inni bracia zakonni i wielu mieszkańców Prus Książęcych. Prusy stały się pierwszym protestanckim księstwem w Europie.
Czy hołd pruski z 1525 roku był faktycznie sukcesem politycznym Korony? Ówcześnie żyjący mieli mocne podstawy, aby tak sprawę widzieć. Dziś wiemy, jak dalej potoczyły się losy Prus Książęcych i jaki miały one wpływ na historię Polski. Prusy znalazły się w kręgu państw niemieckich, zależne w końcu od Brandenburgii i odmawiające polskim królom należnej im władzy. W kolejnych latach z regionem tym Rzeczpospolita miała wiele problemów. Z dzisiejszej perspektywy wydaje się, że to nie sekularyzacja, lecz tylko całkowita likwidacja państwa zakonnego i przyłączenie Prus do Rzeczpospolitej byłoby korzystniejszym rozwiązaniem, lecz w owym czasie nie dało się przewidzieć wszystkich konsekwencji.
Ilustr.: Marcello Bacciarelli, Hołd pruski, 1808, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, licencja PD, Wikimedia Commons
Żródło:
https://www.historiaposzukaj.pl/wiedza,wydarzenia,203,hold_pruski_1525.html
StZ