193 ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA LISTOPADOWEGO
Ilustr.: Cykl Listopadowy, Wzięcie Arsenału, 1830, Marcin Zaleski
193 lata temu 29 listopada 1830 roku grupa 130 podchorążych Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie, na rzucone hasło przez podporucznika Piotra Wysockiego „Wybiła godzina zemsty. Czas zemścić się na wrogach naszych” rozpoczęli akcję powstańczą atakiem na Belweder, siedzibę wielkiego księcia Konstantego Romanowa, rosyjskiego dowódcy Wojska Polskiego, rozpoczynając tym samym powstanie listopadowe.
Działania wojenne objęły całe Królestwo Polskie oraz część ziem zabranych (tereny III zaboru rosyjskiego): Litwę, Żmudź i Wołyń. Do polskiej legendy przeszły zwycięskie bitwy o Olszynkę Grochowską, pod Stoczkiem, Wawrem, Iganiami, oraz nasze klęski pod Ostrołęką i w obronie Warszawy.
W czasie powstania listopadowego już w maju 1931 r. pod Ostrołęką odbyła się wielka bitwa oddziałów polskich z Rosjanami. Miasta bronił 4 Pułk Piechoty Liniowej, tzw. „Czwartacy” Bitwa pod Ostrołęką militarnie została nierozstrzygnięta, ale powszechnie uważana jest za klęskę wojsk polskich. Zginęło w niej prawie dwa tysiące polskich żołnierzy. Dla uczczenia Czwartaków, walczących i poległych w bitwie, pod murem klasztoru bernardynów, na ich grobie w 1973 roku postawiono pomnik, na którym widnieje napis:
„Tym, co w boju zapragnęli słynąć, dwie tylko drogi, zwyciężyć lub zginąć”.
W trakcie działań wojennych Powstania Listopadowego Józef Bem dał się poznać jako odważny dowódca, umiejący wykorzystać artylerię konną na polu walki. W bitwie pod Ostrołęką wykazał się swoim kunsztem dowodzenia i odwagą jeszcze wtedy będący podpułkownikiem i dowodzący baterią lekkokonną. Popisał się tam śmiałą szarżą artyleryjską, zatrzymując rosyjskie natarcie i umożliwiając wycofanie się niedobitków polskiej armii. Dzięki temu manewrowi zmniejszył znacznie rozmiary polskiej porażki. Został w niej ranny i jeszcze na polu walki mianowany pułkownikiem.
Ilustr. Bitwa pod Ostrołeką Karol Malankiewicz, w zbiorach Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce.
W czerwcu 1831 r. podczas obrony Warszawy, J. Bem został mianowany dowódcą artylerii armii czynnej. Odznaczony Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari i awansowany na stopień generała brygady.
Powstanie upadło 21 października 1831 roku, a jej uczestników czekały okrutne sądy carskie, zsyłka na Sybir, konfiskata mienia i banicja. Część wybrała emigrację do Paryża, część do Galicji. Generał Józef Bem wybrał Wielką Emigrację. Został uczestnikiem Wiosny Ludów, faktycznym choć nieformalnym dowódcą trzeciej rewolucji wiedeńskiej (Wiener Oktoberrevolution) 1848 r., naczelnym wodzem powstania węgierskiego 1848–1849, feldmarszałkiem armii Imperium Osmańskiego. Został bohaterem narodowym Polski, Węgier i Turcji.
Na pamiątkę wydarzeń 29 listopada 1830, kiedy podchorążowie Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie rozpoczęli akcję powstańczą, ustanowiono Dzień Podchorążego, obchodzony szczególnie uroczyście w polskich uczelniach wojskowych.
Źródło:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_listopadowe
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_pod_Ostro%C5%82%C4%99k%C4%85_dnia_26_maja_1831_roku
https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/czwartacy;4007931.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dzie%C5%84_Podchor%C4%85%C5%BCego
Jerzy Dziewirski „Bitwa pod Ostrołęką 26 maja 1831 rok”. Ostrołęka 2011.