NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH
20 czerwca 2022 r. będziemy obchodzić nowe święto – Narodowy Dzień Powstań Śląskich, który ma upamiętniać wysiłki walczących o przyłączenie Górnego Śląska do Polski.
Ilustr.: 100-lecie Powstań Śląskich, Województwo Śląskie – 100 lecie Powstań Śląskich (slaskie.pl)
Trzy powstania śląskie z lat 1919-1921 stanowią jeden z najważniejszych zrywów niepodległościowych w historii odradzającego się po I wojnie światowej państwa polskiego, których efektem był powrót części Górnego Śląska do Polski. Powstania zwróciły uwagę społeczności międzynarodowej na problem Śląska i dążenia mieszkającej tutaj ludności.
I Powstanie Śląskie było spontanicznym zrywem polskiej ludności, którego celem miało być przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Powstanie wybuchło 17 sierpnia 1919 r.
Po początkowych sukcesach oddziałów powstańczych, Niemcy sprowadził posiłki. Powstańcy dysponujący bronią ręczną nie byli w stanie przeciwstawić się broni maszynowej, artylerii, samochodom opancerzonym i pociągom pancernym. 24 sierpnia 1919 r., ze względu na beznadziejnie położenie oddziałów powstańczych, wydano rozkaz zaprzestania walk. I Powstanie Śląskie, choć zakończone porażką, przygotowało grunt pod dwa kolejne zrywy.
II Powstanie Śląskie, z 1920 r., było odpowiedzią polskich organizacji na działania niemieckie przed mającym tam się wkrótce odbyć plebiscytem. II Powstanie zaczęło się w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 r. i objęło praktycznie cały okręg przemysłowy. Bezpośrednim celem było wyparcie niemieckiej Policji Bezpieczeństwa z obszaru plebiscytowego, a także likwidacja niemieckich organizacji paramilitarnych i bojówek. Powstanie zakończyło się 25 sierpnia na rozkaz jej dowódców. Dzień wcześniej Międzysojusznicza Komisja Plebiscytowa ogłosiła rozwiązanie niemieckiej policji i powołała Policję Górnego Śląska o polsko-niemieckim składzie. Polska strona sporu uzyskała też zapewnienie ukarania przywódców antypolskich ekscesów i usunięcie z obszaru objętego plebiscytem osób, które przybyły tam po 1 sierpnia 1919 r.
20 marca 1921 r. na Górnym Śląsku odbył się plebiscyt. Uczestniczyło w nim 96,5 proc. osób z obszaru plebiscytowego. W głosowaniu dopuszczono udział osób, które wcześniej wyemigrowały ze Śląska. W tym celu z Niemiec przyjechało 182 tys. emigrantów, z Polski – 10 tys. Ostatecznie w plebiscycie wzięło udział ok. 97 proc. uprawnionych osób, z czego ok. 19 proc. stanowili wcześniejsi emigranci. Za przynależnością do Polski głosowała mniejszość – 40,3 proc. głosujących. W reakcji na niekorzystny dla Polski werdykt interpretującej wyniki Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej (Polska miała otrzymać tylko powiaty pszczyński i rybnicki), wybuchło III Powstanie Śląskie – w nocy z 2 na 3 maja 1921 r.
III Powstanie Śląskie, trwające od maja do lipca 1921 r., było odpowiedzią na niekorzystne dla Polski propozycje podziału Górnego Śląska. Na czele zrywu, w którym wzięło udział ok. 60 tys. Polaków, stanął Wojciech Korfanty. Powstańcy zdołali opanować prawie cały obszar, na którym głosy oddano za Polską. Do najpoważniejszych starć doszło w okolicach Góry św. Anny.
W wyniku tego zrywu, Rada Ambasadorów zdecydowała o korzystniejszym dla Polski podziale Śląska. Z obszaru plebiscytowego – czyli ponad 11 tys. km kw. – zamieszkanego przez ponad 2 mln ludzi, do Polski przyłączono 29 proc. terenu i 46 proc. ludności. W Polsce znalazły się m.in. Katowice, Świętochłowice, Królewska Huta (obecny Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczyna. Podział był też korzystny dla Polski gospodarczo – na przyłączonym terenie znalazły się: 53 z 67 istniejących kopalni, 22 z 37 wielkich pieców oraz 9 z 14 stalowni.
Należy przypomnieć, że dzięki wielkiemu czynowi zbrojnemu Powstań Śląskich 20 czerwca 1922 polskie oddziały dowodzone przez gen. Stanisława Szeptyckiego wkroczyły od strony Szopienic do Katowic, natomiast 16 lipca 1922 roku na katowickim rynku zorganizowano wielką uroczystość przyłączenia części Górnego Śląska do Macierzy. Podpisano Akt Objęcia Górnego Śląska przez Polskę. Był to końcowy akt formowania odradzającego się państwa polskiego oraz kształtowania jego zachodniej granicy.
Obecnie w Polsce mamy dwa nowe święta narodowe związane ze zwycięskimi powstaniami – Powstania Wielkopolskiego i Powstań Śląskich. Wiąże je nie tylko czas, ale niezwykła wartość o charakterze fundamentalnym dla odradzającego się państwa polskiego. Nie byłoby tej wielkości i postępu w II Rzeczypospolitej, gdyby nie było możliwości, które dawał Górny Śląsk i jego zasoby.
Ilustr.: Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę dotyczącą ustanowienia Narodowego Dnia Powstań Śląskich, fot. Andrzej Grygiel _ UMWS
„To święto ustanawiane jest dla kolejnych pokoleń, by zawsze pamiętały jaką cenę trzeba zapłacić, by Polska była Polską”, powiedział m.in. Prezydent Andrzej Duda po podpisaniu w dniu 7.06.2022 r. w Auli Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach ustawy ustanawiającej Narodowy Dzień Powstań Śląskich.
Źródło:
https://powstania.slaskie.pl/content/hold-dla-powstancow-slaskich-20220512110449
StZ.