100 ROCZNICA PRZYBYCIA DO KOŁOMYI 49 PP
100 lat temu 29 czerwca 1921 roku rozkazami MSWojsk. nr 8432 i dowództwa 2 Armii WP nr 92 po zakończonej wojnie bolszewicko-polskiej 49 pułk piechoty został przeniesiony z 18 Dywizji Piechoty do 11 DP z miejscem postoju w Kołomyi. Jego pierwszym dowódcą w czasach pokoju został mjr Bernard Mond, stanisławowianin pochodzenia żydowskiego. Okryty sławą Obrońcy Lwowa, w wojnie bolszewicko-polskiej dowodził harcerskim ochotniczym 205 pp. Późniejszy generał, budowniczy Domu Oświatowego i stadionu wojskowego WCKS „Pokucie” w Kołomyi, w czasach PRL-u został pomocnikiem magazyniera.
Pułk wywodził się z Armii Polskiej we Francji. Zimą 1919 roku z francuskiej 68 Dywizji Piechoty utworzono polską Dywizję Instrukcyjną armii gen. Hallera, przeznaczoną do utworzenia w Polsce wyszkolonych kadr dla nowych jednostek. W jej ramach od stycznia do kwietnia 1919 roku przystąpiono do formowania 3 Pułku Instrukcyjnego Grenadierów na bazie trzech kompanii instrukcyjnych 27, 28 i 29 oraz części kadry z rozformowanego francuskiego 344 pułku piechoty i po przejęciu jego wyposażenia. Około 20 maja pułk przybył do Polski a 1 sierpnia Dywizja Instrukcyjna została przemianowana na 8 Dywizję Strzelców Polskich a pułk na 15 Pułk Strzelców Polskich. Kolejna zmiana nazwy nastąpiła 1 września, po zreorganizowaniu armii gen. Hallera, na 149 Pułk Strzelców Kresowych. W grudniu 1919 roku 149 psk włączono do grupy taktycznej gen. Franciszka Kraliczka-Krajowskiego i wysłano na front południowo-wschodni w rejon Kamieńca Podolskiego. 25 marca 1920 roku pułk otrzymał nazwę 49 Pułk Piechoty w ramach 11 DP, a 4 marca 1938 roku 49 Huculski Pułk Strzelców 11 Karpackiej Dywizji Piechoty.
W tym miejscu należy wspomnieć o drugim pułku o tej samej numeracji – 49 psk. Ten miał swe początki we Włoszech gdzie z jeńców polskich utworzono 3 pp im. Garibaldiego. Po przewiezieniu do Francji 16 kwietnia 1919 roku otrzymał nazwę 7 Pułku Strzelców Polskich z przydziałem do 3 Dywizji Strzelców armii gen. Hallera. Do Polski pułk przybył 11 maja a 1 września został przemianowany na 49 Pułk Strzelców Kresowych z przydziałem do 11 DP, pełniąc służbę graniczną do 24 grudnia wzdłuż Zbrucza, od Husiatyna do Okopów Świętej Trójcy. Wówczas przydzielono do pułku żołnierzy z Pomorza. W marcu 1920 roku zdemobilizowano starsze roczniki żołnierzy a pozostałych 24 marca włączono do 65 Starogardzkiego Pułku Piechoty w Tucholi. Następnego dnia, 25 marca, nazwę 49 pp przejął nasz kołomyjski pułk. Zagadkę drugiego pułku rozwikłał kołomyjanin płk pilot Bolesław Balwirczak.
Kołomyja swe związki z 49 pp datuje od sierpnia 1919 roku gdy przybyło tu pięciu oficerów z pułku celem utworzenia Batalionu Zapasowego nr 8. Uzupełniony przez rekrutów z Pokucia baon stacjonował w Kołomyi do sierpnia 1920 roku i uzupełniał straty walczącego z bolszewikami 49 pp. W grudniu 1919 roku do miasta zaczęli napływać ranni i chorzy żołnierze 49 pp walczący na froncie południowo-wschodnim z Armią Konną Budionnego. Na kołomyjskim cmentarzu rzymsko-katolickim spoczywa ponad 80 żołnierzy 49 pp z tej kampanii w całkowicie zdewastowanej i zrównanej z ziemią kwaterze.
Przybyły na początku lipca pułk zajął koszary austro-węgierskie rozrzucone po całym mieście. Mieszkańcy jak i żołnierze z oficerami zwali je od koloru elewacji. Nazwy oficjalne funkcjonowały w dokumentacji pułkowej.
Koszary „Czerwone” położone przy dawnej ulicy Czarnieckiego nazwę wzięły od koloru cegły klinkierowej. Nosiły nazwę im. gen. Józefa Hallera na pamiątkę pobytu w 1915 roku II Brygady Legionów Polskich w Kołomyi. Wg R. Brykowskiego w 1931 roku zmieniono nazwę na Koszary im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, ale do połowy 1938 w rozkazach dziennych pułku pozostał gen. Haller. Przed 1914 stacjonował tu 36 Pułk Piechoty Obrony Krajowej „Kolomea”, w 1939 – I baon 49 hps.
Koszary „Białe” złożone z dwóch budynków przy dawnej ulicy Paderewskiego nosiły oficjalną nazwę im. gen. Mieczysława Norwid-Neugebauera. Tu także przed 1914 kwaterował 36 pp Obrony Krajowej, natomiast w 1939: II baon 49 hps. Oprócz sal żołnierskich, wykładowych, magazynów i własnej kuchni siedzibę swą znalazła tu orkiestra pułkowa z rozgłośnią. W budynku od strony ulicy mieściło się dowództwo garnizonu kołomyjskiego i 49 pp (w 1925 było w gmachu Rady Powiatowej przy Alei Wolności) z kwatermistrzostwem, a sąsiednie wille wynajmowali wyżsi rangą oficerowie.
Koszary „Żółte” nazwane im. Księcia Józefa Poniatowskiego, składały się z dwóch identycznych budynków przy dawnej Alei Wolności. Przed 1914 stacjonował tu galicyjsko-bukowiński I baon 24 Pułku Piechoty „ Generała von Kummer”, a w 1939 III baon 49 hps. W latach 30. XX wieku w jednym z nich urządzono Szkołę Handlową TSH oraz Państwową Szkołę Szewską.
Koszary „Jagiellońskie” nazwano od ulicy przy której znajdowały się i nigdy nie zmieniły nazwy. Były dużym zespołem koszarowym z najstarszym budynkiem pochodzącym z 1886 roku, obejmującym garnizonową pralnię z łaźnią, rusznikarnię, garaż samochodowy, stajnie dla koni z ujeżdżalnią i później powstałym stadionem sportowym. Miejsce jednego z dywizjonów czeskiego 7 Pułku Dragonów „Ks. Lotaryńskiego Karola Leopolda” zajęły: kompania gospodarcza, oddział zwiadowców, pluton pionierów, pluton łączności i pluton artylerii piechoty 49 hps oraz żandarmeria garnizonowa.
Ilustr.: Okładka „Wiarusa” nr 31 z 1938 przedstawiająca żołnierza 49 hps w odświętnym umundurowaniu, z oznakami pułkową i 11 KDP. BK
http://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl:8080/dlibra/docmetadata?id=12232&from=pubindex&dirids=1&lp=2997 [źródło zdjęcia. Czytaj tam artykuł Święto huculskiego pułku piechoty]
BK