150 ROCZNICA URODZIN WINCENTEGO WITOSA
Ilustr.: Wincenty Witos na zdjęciu wykonanym w trakcie procesu brzeskiego, fot. domena publiczna
Wincenty Witos (1874-1945) – polski działacz ludowy, polityk, trzykrotny premier rządu II Rzeczpospolitej (od 24 lipca 1920 do 13 września 1921, od 28 maja 1923 do 14 grudnia 1923 i od 10 maja 1926 do 14 maja 1926).
Urodził się 21 stycznia 1874 r. w Wierzchosławicach koło Tarnowa, gdzie prowadził gospodarstwo rolne. Od 1908 roku wójt wsi. Poseł na galicyjski Sejm Krajowy, członek austriackiej Rady Państwa. Współtwórca i wieloletni przywódca PSL „Piast” – partii powstałej w 1913 roku na skutek rozpadu Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Jeden z najważniejszych, a także najbardziej wyrazistych i wpływowych polityków II Rzeczypospolitej. Zalicza się go do grona ojców Niepodległości, ale jego zasługi pozostają mniej znane od dokonań innych polityków zaangażowanych w odbudowę państwa polskiego.
W 1918 r. po odzyskaniu przez Polskę niepodległości był nieprzerwanie przez czternaście lat posłem na Sejm.
W latach 1920-1921, a więc w czasie wojny polsko-bolszewickiej, premier Rządu Obrony Narodowej. Na czele rady ministrów stanął po raz kolejny w 1923 roku, szybko jednak zmuszono go do ustąpienia. Jego ponowny wybór na premiera, w początku maja 1926 roku, skłonił Józefa Piłsudskiego do przeprowadzenia wojskowego zamachu stanu.
W 1930 roku został przez władze uwięziony w twierdzy wojskowej w Brześciu nad Bugiem. W procesie politycznym skazano go na osiemnaście miesięcy więzienia.
W latach 1933-1939, w obawie przed ponownym osadzeniem w więzieniu, przebywał na wychodźstwie w Czechosłowacji.
Po wybuchu wojny aresztowany przez Niemców przetrzymywany był w różnych więzieniach, m.in. w Berlinie, gdzie sondowano go, czy nie stanąłby na czele marionetkowego rządu polskiego działającego pod kuratelą III Rzeszy. Zdecydowanie odmówił. Wobec złego stanu zdrowia został zwolniony i był przetrzymywany w areszcie domowym w Wierzchosławicach.
Od grudnia 1944 do marca 1945 przebywał w okolicach Włoszczowy i Piotrkowa, gdzie w ukryciu oczekiwał na odlot do Londynu. Plan ten nie został zrealizowany.
W marcu 1945, po wkroczeniu Armii Czerwonej, powrócił do Wierzchosławic. 31 marca 1945 został stamtąd wywieziony przez Rosjan, którzy przetrzymywali go przez 5 dni w areszcie, próbując w ten sposób przekonać Witosa do współpracy z Krajową Radą Narodową. 12 kwietnia Rząd RP w Londynie wydał komunikat powiadamiający o aresztowaniu polityka. Wywołało to spore zainteresowanie mediów zagranicznych – w sprawie Witosa interweniował nawet u Józefa Stalina brytyjski premier, Winston Churchill. Informacjom o aresztowaniu chłopskiego polityka zaprzeczyła radziecka agencja TASS.
W 1945 powołano go na wiceprzewodniczącego Krajowej Rady Narodowej, jednak ze względu na ciężką chorobę nie podjął się pełnienia tej funkcji. Nie skorzystał także z zaproszenia do wzięcia udziału w rozmowach moskiewskich w sprawie utworzenia Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.
Wraz ze Stanisławem Mikołajczykiem utworzył Polskie Stronnictwo Ludowe, od sierpnia 1945 był prezesem tego ugrupowania (zastępcą był Mikołajczyk).
W tym czasie stan zdrowia Witosa uległ dalszemu pogorszeniu. W sierpniu 1945 trafił do szpitala bonifratrów w Krakowie gdzie zmarł 31 października 1945.
Wincenty Witos – jako jeden z Ojców Niepodległości – został upamiętniony podczas obchodów 100-lecia odzyskania Niepodległości. 11 listopada 2018 roku jeden z dębów, posadzonych przed Świątynią Opatrzności Bożej w Warszawie w ramach akcji „100 tysięcy drzew na 100-lecie niepodległości Polski 1918–2018”, otrzymał imię przywódcy ruchu ludowego.
Źródło:
https://ciekawostkihistoryczne.pl/leksykon/wincenty-witos-1874-1945/
https://ipn.gov.pl/pl/historia-z-ipn/120950,75-rocznica-smierci-Wincentego-Witosa.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wincenty_Witos
StZ