40 ROCZNICA POROZUMIEŃ SIERPNIOWYCH

40 lat temu 31 sierpnia 1980 roku Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKZ) w Gdańsku podpisał porozumienie sierpniowe z rządem PRL, co spowodowało powstanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Stronę strajkujących reprezentował  Lech Wałęsa, przyszły przewodniczący NSZZ „Solidarność”, a rządową wicepremier Mieczysław Jagielski rodem z Kołomyi. Wydarzenie to stało się początkiem wielkich przemian jakie nastąpiły w 1989 roku: obalenia komunizmu i odrodzenia niepodległej Rzeczypospolitej.
Poniżej przedstawiamy Uchwałę Senatu RP z okazji tej rocznicy oraz opis strajków we Wrocławiu i sylwetki dolnośląskich bohaterów.

Ilustr. Podpisanie porozumień gdańskich przez wicepremiera Mieczysława Jagielskiego i Lecha Wałęsę, przewodniczącego komitetu strajkowego, 30.08.1980. Fot. Aleksander Jałosiński, Agencja FORUM.

Strajk w Stoczni Gdańskiej, sierpień 1980 r. Fot. PAP/CAF/J. Uklejewski.

 

UCHWAŁA
SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
z dnia 17 sierpnia 2020 r.
w 40. rocznicę podpisania porozumień sierpniowych

40 lat temu, latem 1980 r., przez Polskę przetaczała się fala robotniczych protestów, które
w rezultacie zmusiły komunistyczne władze PRL do podjęcia negocjacji z przedstawicielami strajkujących. W samym gdańskim Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym reprezentowanych było ponad 700 zakładów pracy, ale w całym kraju powstawały kolejne MKS-y. Protestujący, zachowując w negocjacjach łączność, doprowadzili do podpisania porozumień sierpniowych, a władza, widząc siłę społecznych protestów, ostatecznie zgodziła się na ustępstwa.
Najważniejszymi z 21 podpisanych postulatów z pewnością były te mówiące o utworzeniu wolnych, niezależnych od władzy związków zawodowych, ograniczeniu cenzury i uwolnieniu więźniów politycznych.
31 sierpnia 1980 r. Międzyzakładowy Komitet Strajkowy oraz delegacja rządowa podpisały porozumienie kończące strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Z bramy stoczni padły wtedy pamiętne słowa wypowiedziane przez przywódcę strajku Lecha Wałęsę: „Mamy nareszcie niezależne, samorządne związki zawodowe”. Oddzielne porozumienia zostały przez delegacje rządowe podpisane z MKS w Szczecinie (30 sierpnia) i z MKS w Jastrzębiu-Zdroju (3 września).
W efekcie porozumień sierpniowych 17 września 1980 r. delegaci utworzonych w różnych regionach nowych struktur związkowych postanowili utworzyć jeden ogólnokrajowy związek – Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Zarejestrowano go 10 listopada 1980 r. Była to pierwsza w dziejach krajów komunistycznych niezależna od władz, a przy tym legalna organizacja. „Solidarność” zrodziła się z głębokiej troski o człowieka i poczucia wielkiej odpowiedzialności za wspólne dobro.
Senat Rzeczypospolitej Polskiej w 40. rocznicę porozumień sierpniowych, doceniając wysiłek ludzi, którzy w niesuwerennym i opresyjnym państwie podejmowali walkę o przywrócenie praw obywatelskich i pracowniczych, oddaje hołd tym, którzy swoją postawą
i zaangażowaniem doprowadzili do zwycięstwa ruchu społecznego w pokojowej rewolucji przeciwko komunistycznemu systemowi władzy w PRL. Niech ten przełomowy moment
w historii Polski, Europy, a nawet świata, uwydatniający międzyludzką i społeczną solidarność, pozostanie w naszej pamięci.

Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

MARSZAŁEK SENATU
Tomasz GRODZKI

Strajk  solidarnościowy z Gdańskiem we Wrocławiu

Kiedy o bladym świcie kierowca-mechanik Tomasz Surowiec blokuje autobusem marki Jelcz bramę Zajezdni  nr 7 MPK (Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne) przy ul. Grabiszyńskiej  we Wrocławiu, zdobywa tym gestem powszechny szacunek i sympatię wśród kolegów z pracy. Jest 26 sierpnia 1980 r. Stocznia Gdańska strajkuje już od 12 dni. Z Trójmiasta od tygodnia docierały informacje o strajku oraz zachęty do czynu. Na pociągach jadących w stronę Dolnego Śląska ludzie z Wybrzeża pisali farbą: „Ruszcie się! Solidarność!”. Autobusy jelcz 043, zwane ze względu na swój kształt ogórkami, nie wyjeżdżają tego dnia na ulice Wrocławia. Paraliż komunikacji miejskiej jest wyraźnym sygnałem dla całego miasta, że od rana dzieje się coś nadzwyczajnego.
Gdy we wrocławskiej zajezdni autobusowej przy Grabiszyńskiej 26 sierpnia 1980 r. wybucha strajk kierowców, do protestu dołączają robotnicy z sąsiednich zakładów. Najszybciej z tych położonych w bliskim sąsiedztwie, takich jak Hutmen. Strajk we Wrocławiu rozprzestrzenia się jak ogień. Z godziny na godzinę przybywa strajkujących zakładów.
Jeszcze tego samego dnia 26 sierpnia 1980 r. we wrocławskiej zajezdni nr 7 powstaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, organ integrujący wszystkie strajki w jeden wspólny głos oburzenia. Przewodniczącym MKS zostaje kierowca Jerzy Piórkowski. „Był dobrym przewodniczącym strajku, potrafił przekonująco mówić do ludzi. Od początku budził zaufanie pracowników. Jego wybór na lidera był czymś zupełnie naturalnym”  wspomina Eugeniusz Szumiejko, naoczny świadek sierpniowych wydarzeń, działacz opozycji demokratycznej w PRL, współtwórca struktur NSZZ „Solidarność” na Dolnym Śląsku, astronom związany z Uniwersytetem Wrocławskim. W publicznej odezwie do mieszkańców Wrocławia z 26 sierpnia 1980 r. Piórkowski jako lider strajkujących mówił spokojnym głosem: „Strajki mają charakter solidarnościowy, w pełnym tego słowa znaczeniu. Przyjmują formę strajków okupacyjnych”.

26 sierpnia 1980 roku, początek strajku w zajezdni  MPK nr VII we Wrocławiu; Wiesław Dębicki – Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, www.wroclaw.pl

 Bohaterowie wrocławskiego Sierpnia

Jarosław Broda (ur. 1956) – student polonistyki Uniwersytetu Wrocławskiego w 1980, poeta, działacz kultury. W l. 1976-80 był współpracownikiem Komitetu Obrony Robotników (KOR), współorganizatorem wrocławskiego Studenckiego Komitetu Solidarności (SKS), wydawcą niezależnych pism. W sierpniu 1980 uczestniczył w strajku  w Zajezdni MPK nr 7 przy ul. Grabiszyńskiej będąc redaktorem i wydawcą „Komunikatów” Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS) a następnie redaktorem naczelnym pisma „Solidarność Dolnośląska”. Internowany podczas stanu wojennego. Od 1989 działacz Solidarności Polsko-Czechosłowackiej i Polsko-Węgierskiej.

Mirosława Chamcówna (1919-2000) – prof. nadzwyczajny historii Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego  w 1980. W 1957 należała do założycieli Klubu Inteligencji Katolickiej we Wrocławiu, współpracowała z Komitetem Obrony Robotników (KOR) i Studenckim Komitetem Solidarności (SKS). W sierpniu 1980 zainicjowała petycję solidaryzującą się ze strajkującymi robotnikami, wspierała Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS). Współpracowała z Arcybiskupim Komitetem Charytatywnym.

Roman Duda (1935) – prof. zwyczajny Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego w 1980, naukowiec, polityk. Od 1978 współpracował z KSS KOR, w l. 1979-82 autor artykułów w „Biuletynie Dolnośląskim. W 1981 był ekspertem Regionu Dolny Śląsk na I Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, a w 1989 uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu w podzespole ds. nauki, oświaty i postępu technicznego.

Władysław Frasyniuk (ur. 1954) – technik samochodowy w 1980, polityk. Pracował jako zawodowy kierowca MPK, w sierpniu 1980 uczestniczył w strajku w MPK w Zajezdni nr 9, zostając rzecznikiem prasowym Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. W 1981 został przewodniczącym Zarządu Regionu Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność”, a 13 grudnia 1981 organizatorem i przewodniczącym Regionalnego Komitetu Strajkowego „Solidarność” Dolny Śląsk, uczestnicząc a strajkach w pacyfikowanych zakładach pracy: Pafawag, Dolmel, Bumar-Fadroma, FAT.  Był kilkakrotnie aresztowany i więziony. Reprezentował związek zawodowy w rozmowach Okrągłego Stołu w 1989.

Stanisław Huskowski (ur. 1953) – pracownik naukowy w Instytucie Fizyki Politechniki Wrocławskiej w 1980, polityk. Od 1978 był członkiem Klubu Inteligencji Katolickiej, współpracownikiem Studenckiego Komitetu Solidarności (SKS) i Klubu Samoobrony Społecznej (KSS), a a l. 1979-81 współzałożycielem, redaktorem „Biuletynu Dolnośląskiego”. W sierpniu 1980 współorganizował Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS) w Zajezdni MPK nr 7.  W stanie wojennym poszukiwany listem gończym za wypłatę z banku 80 mln dolnośląskiej „Solidarności” i internowany.

Barbara Labuda (ur. 1946) – filolog romanistyki, absolwentka i wykładowczyni Uniwersytetu Wrocławskiego w 1980, polityk. W połowie lat 70. współpracowała z Komitetem Obrony Robotników. W 1980 wstąpiła do NSZZ „Solidarność” pełniąc funkcję doradcy. Po ogłoszeniu stanu wojennego uczestniczyła w strajku w Zajezdni nr 7 Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK), a także strajku okupacyjnym w Państwowej Fabryce Wagonów Pafawag we Wrocławiu. W 1982 aresztowana i więziona.

Kornel Morawiecki (1941-2019) – dr fizyki w Instytucie Matematyki i Informatyki Politechniki Wrocławskiej w 1980, polityk. Uczestnik strajków studenckich w 1968 i działacz opozycji w czasach PRL. W 1979 związał się z wydawanym we Wrocławiu podziemnym periodykiem „Biuletyn Dolnośląski”, w 1980 współorganizował struktury NSZZ „Solidarność”. W czasie stanu wojennego założył organizację „Solidarność Walczącą”, za co został aresztowany i więziony.

Ks. Stanisław Orzechowski ps. Orzech (ur. 1939) – absolwent Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu. Święcenia kapłańskie przyjął w 1964, został wikariuszem w parafii św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida we Wrocławiu i od razu rozpoczął pracę ze studentami, zakładając Duszpasterstwo Akademickie Wawrzyny. Jego duszpasterstwo było azylem dla „Solidarności”. Tam kolportowano bibułę, uczono prawdziwej historii Polski, zawiązywano znajomości.

Jerzy Piórkowski (ur. 1942) – kierowca MPK w 1980. W sierpniu 1980 stanął na czele Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, zostając pierwszym przewodniczącym dolnośląskiej „Solidarności”.

Adam Skowroński (1931-2017) – kołomyjanin,  inżynier sanitarny w 1980, absolwent Politechniki Wrocławskiej. W 1978 należał do współzałożycieli Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela we Wrocławiu. W sierpniu 1980 znalazł się w ścisłym kierownictwie Mię dzyzakładowego Komitetu Strajkowego w zajezdni MPK nr 7 przy ul. Grabiszyńskiej. Członek Zarządu Regionu i szef Biura Interwencyjnego, internowany w czasie stanu wojennego w 1982. Był członkiem i wiceprezesem Oddziału Miłośników Kołomyi „Pokucie”.

Tomasz Surowiec (1949-2016) – kierowca w Zajezdni nr 7 Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego (MPK) we Wrocławiu. Nazywany przez wielu „dolnośląskim Wałęsą”. To właśnie on 26 sierpnia 1980, około czwartej nad ranem, rozpoczął strajk we wrocławskiej zajezdni nr 7, samodzielnie zastawiając główną bramę wjazdową autobusem typu Jelcz 043.

Krzysztof Turkowski (ur. 1954) – absolwent historii Uniwersytetu Wrocławskiego, pracował po studiach jako bibliotekarz w Ossolineum w 1980, wydawca, polityk. W latach 70. stały współpracownik KOR i SKS. W sierpniu 1980 współorganizator strajków we Wrocławiu, wiceprzewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Dolny Śląsk.

Jan Waszkiewicz (ur. 1944) – dr matematyki Uniwersytetu Wrocławskiego w 1980, naukowiec, polityk. W l. 1976-80 był współpracownikiem KOR i członkiem Klubu Samoobrony Społecznej (KSS). W sierpniu 1980 został doradcą MKZ   przy Zajezdni MPK nr 7, następnie redaktorem „Biuletynu Dolnośląskiego”. W grudniu 1981 uczestniczył w strajku w Stoczni Gdańskiej, następnie aresztowany i  internowany.

żródło:

https://www.wroclaw.pl/portal/strajk-w-zajezdni-autobusowej-nr-vii-w-sierpniu-1980-r,

http://www.encysol.pl/wiki/, A. Lenkiewicz, Polacy na przełomie XX i XXI wieku, Wrocław 1998.

BK, RS, SZ