81. ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA WARSZAWSKIEGO
Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego
W tym roku mija 81 lat od wybuchu zorganizowanego przez Armię Krajową 1 sierpnia 1944 roku Powstania Warszawskiego.
Powstanie Warszawskie było jednym z największych zrywów niepodległościowych w okupowanej przez Niemców podczas II wojny światowej Europie. Na mocy rozkazu dowódcy Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 r. o 17.00 – godzinie „W”. Zadaniem Armii Krajowej (AK) było wyzwolenie stolicy i utrzymanie jej przez kilka dni przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Od strony militarnej było wymierzone przeciwko Niemcom ale jego głównym celem była próba ratowania powojennej suwerenności oraz niepodległości Polski, poprzez odtworzenie w stolicy legalnych władz państwowych, co umożliwiłoby Delegaturze Rządu RP na Kraj, reprezentującej legalny polski rząd na wychodźstwie, objęcie Warszawy władzą cywilną i wystąpienie wobec Sowietów w roli wolnych gospodarzy swojego kraju.
Była to ostatnia szansa na ratowanie niepodległości Polski, zdradzonej skrycie przez naszych zachodnich sojuszników – Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone.
Dysproporcja sił była skrajnie niekorzystna dla strony polskiej, gdyż tylko nieliczne oddziały uczestniczące w Powstaniu były w pełni uzbrojone, natomiast pozostali żołnierze uzbrojeni byli ewentualnie w broń krótką i mogli liczyć tylko na broń zdobyczną. Niemcy rzucili do walki regularne formacje wojska, SS, policji, żandarmerii i oddziałów pomocniczych, wspomaganych przez ciężką artylerię i lotnictwo.
Ilustr.: Żołnierze Batalionu „Zośka”. Okolice włazu kanałowego przy ul. Wareckiej, fot. Jerzy Tomaszewski CAW
Warszawa przez 2 miesiące stała się miejscem heroicznego boju z przeważającymi siłami hitlerowskimi. W żaden efektywny sposób na pomoc Powstaniu nie przyszły wojska sowieckie, które stały na drugim brzegu Wisły, ponieważ Józef Stalin rozkazał swoim wojskom zatrzymanie się na linii Wisły i powstrzymanie od aktywnych działań przeciwko Niemcom.
Po 63 dniach krwawych walk, 2 października 1944 roku, dowództwo AK było zmuszone podpisać akt „zaprzestania walk w Warszawie”.
Do niewoli trafiło ok. 17 tys. Powstańców, ok. 18 tys. poległo. Straty wśród ludności cywilnej były ogromne, szacowane są od 150 do 200 tys. osób. Przez następne miesiące hitlerowcy, na rozkaz Hitlera, metodycznie rabowali, palili i wysadzali w powietrze kolejne części stolicy Polski. Wycofali się z niej ostatecznie 17 stycznia 1945 roku, umożliwiając wkroczenie do Warszawy oddziałom podporządkowanego sowieckim komunistom Wojska Polskiego.
O ile pod względem militarnym powstanie zakończyło się klęską, o tyle pod względem politycznym miało ogromne znaczenie. Polacy zademonstrowali dążenie do odzyskania niepodległości. Powstanie warszawskie to był w istocie heroiczny bój o wolną Polskę, który na przyszłe dziesięciolecia stał się inspiracją dla żołnierzy i działaczy podziemia niepodległościowego oraz opozycjonistów w PRL.
Od 2010 roku dzień 1 sierpnia jest świętem państwowym jako Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego ustanowiony przez Sejm RP Ustawą z dnia 9 października 2009 r. (Dz.U. 2009 nr 206 poz. 1588).
Z preambuły ustawy:
„Święto ustanawia się w hołdzie bohaterom Powstania Warszawskiego – tym, którzy w obronie bytu państwowego, z bronią w ręku walczyli o wyzwolenie stolicy, dążyli do odtworzenia instytucji niepodległego Państwa Polskiego, sprzeciwili się okupacji niemieckiej i widmu sowieckiej niewoli zagrażającej następnym pokoleniom Polaków”.
Ilustr.: Materiały Edukacyjne – Edukacja IPN
Źródło:
Aktualności – Instytut Pamięci Narodowej (ipn.gov.pl)
Materiały Edukacyjne – Edukacja IPN
Powstanie warszawskie – Wikipedia, wolna encyklopedia
StZ